حسن حسن زاده آملى
64
خود آموز نصاب (كليات نصاب الصبيان) (فارسى)
دابوغة هندوانه و بطيخ « 1 » خربزه چون كعك كاك « 2 » و قرص كليچه « 3 » لبأ « 4 » فله قنفذ چه ؟ خارپشت و سلحفات « 5 » سنگ پشت ضب سوسمار و ضفدع چغر « 6 » و دلق دله « 7 » جبهه چكاد « 8 » و مفرق فرق « 9 » و دماغ مغز « 10 » * ام الدماغ جاى وى « 11 » جمجمه كله « 12 » طلق و مخاض « 13 » درد زه و غيل شير حمل « 14 » * ادرة غرو « 15 » شرى جدرى نفطة « 16 » ، آبله وضع « 17 » آن بچه كه آخر طهرش بود علوق * يتن آنكه واژه گونه « 18 » بيايد بقابله
--> ( 1 ) بفتح باء نيز صحيحست ( 2 ) نانيكه از آرد خشكه پخته باشند يعنى خوب نه پخته باشند و روغن و شير در آن نكرده باشند و معرب آن كعك است و بعضى گويند كاك قرص نان روغنى باشد ( برهان قاطع ) ( 3 ) كليچه بضم اول و كسر ثانى نان كوچك روغنى باشد ( 4 ) بر وزن عنب ( منتهى الارب ) قله بفتح فاء و ثانى مشدد و غير مشدد فارسى است يعنى شير حيوان نو زائيده باشد كه اكنون به آغوز اشتهار دارد ( 5 ) بكسر سين نيز صحيحست و آن را لاك پشت و كاسه پشت نيز گويند ( 6 ) بفتح اول و سكون ثانى جانورى است كه آن را وزق ( وزغ ) و غوك خوانند و به عربى ضفدع گويند بعضى گويند چغز آواز و صداى آنست و چغر باراء بى نقطه نيز به همين معنى آمده است ( برهان قاطع ) ( 7 ) دله بفتح اول و ثانى جانورى باشد كه آن را قاقم گويند و گربه صحرائى را هم گفته اند معرب آن دلق است ( برهان قاطع ) ( 8 ) بر وزن سواد فارسى است يعنى پيشانى ( 9 ) ميان سر و فرق سر نيز عربى است بشهرت تفسير شده ( 10 ) مغز سر ( 11 ) جائى كه مغز سر در آن قرار دارد ( 12 ) كاسه سر . كله مخفف كله بتشديد لام است شارح طالقانى بتخفيف و تشديد هر دو گفته ولى در برهان قاطع تنها بتشديد لام گفته ( 13 ) هر دو بمعنى درد زائيدن است زيرا زه بكسر اول و سكون ثانى بمعنى زائيدن آمده ( 14 ) و حمل بر وزن حبر يعنى بارداشتن و آبستن بودن زن يعنى غيل شيرى است كه مادر آبستن بطفل دهد و بد و حمل نيز عربى است بنابر شهرت تفسير بان شده ( 15 ) كسى كه خايه اش غر شد و دبه خايه نيز گويند ( 16 ) بكسر نون و در جدرى بفتح جيم نيز صحيح است ( 17 ) و تضع كه واو قلب بيا مىشود ( قاموس ) يعنى وضع آن بچه را گويند كه نطفه او در آخر پاك شدن مادرش از خون حيض بسته شود طهر و علوق هر دو عربيند بشهرت تفسير بانها شده ( 18 ) واژگونه و باژگونه يعنى وارونه كودكى كه وارونه ( اول پاهايش بيرون آيد بعد دست و سرش زيرا بقاعده بايد اول دست و سر آيد سپس پاهايش ) به ما آيد .